İklim değişikliğinin yıkıcı etkilerini kahve çekirdeği üretiminde de görmek mümkün. Bugün üretimin kalesi olan ülkelerde üretimin yarı yarıya düşme riskinin bulunması ihtimali dahi küresel ekonomiye yön veren ‘beyaz yaka ülkelerini’ kafein krizine sokabilir.

Brezilya’dan Yemen’e kahvenin kaleleri sorunlarla boğuşuyor

Yüksek sıcaklıklara en duyarlı ürünler arasında yer alan kahve, İsviçre’de yapılan bir araştırmanın çıktılarında kayda değer tespitlerin yapılmasını sağladı. Raporun sonuçlarına göre dünyanın en fazla tüketilen kahve çeşidi olan Arabica üretiminin çoğunluğunu yapan ülkelerin, mahsulün yetiştirilmesine uygunluğu 2050 yılına kadar yarı yarıya azalacak.

Farklı bir ifadeyle gezegen ısındıkça küresel ölçekteki kahve üretimi de kademeli olarak azalacak. Fiyatlar üzerinde baskı oluşturması beklenen bu durum ise uzun vadede kahveyi bir keyif olmaktan çıkarabilir. Dünyanın en değerli tarım ürünlerinden biri olan kahve, “Coffea” familyasına ait bir bitki. 100’den fazla türü bulunuyor. Bunlardan ticari değeri en yaygın olanları, Arabica (Coffea Arabica) ve Robusta (Coffea Canephora) kahveleri.

Kahve üretiminin azalma tehlikesine karşı kahve üreticileri ve Dünya Kahve Araştırma Merkezi, Etiyopya’da Robusta ve Arabica türleri dışındaki diğer kahve türlerini birleştirerek yeni melez türler üretmeye çalışıyor. Kahvenin ana üretim bölgelerindeki çiftçilerin tarım sistemlerini değişen koşullara uyumlu hale getirmesi de bir başka çözüm önerisi. Geçmişte yöntem değişikliğiyle yeni alanlarda kahve yetiştirme deneyimi olduğu belirtiliyor ancak zamana ihtiyaç olduğuna şüphe yok.

Öte yandan sıcaklıklardaki artış ve yağış düzenlerindeki değişiklikler bazı bölgeleri bu mahsuller için daha uygun hale getirebiliyor. Ancak bu ürünleri yeni bölgelerde yetiştirmeye yönelik büyük değişikliklere gidilmesi, daha fazla ormanı tarım arazisine dönüştürebilir. Daha da ilerisi istilacı türlerin artmasına sebep olabilir. Ormansızlaşma riskiyle karşı karşıya kalınabilir. İklim değişikliğinin etkileriyle toprağın da yapısı değişiyor. Bu değişim birçok ürünün ekim ve/ veya dikim alanlarını tehlikeye atıyor.

Özellikle Afrika, Asya ve Latin Amerika gibi az gelişmiş ve gelişmekte olan ülkelerin tarımsal üretimi, dolayısıyla gıda güvenliği iklim değişikliğinin yıkıcı etkileri nedeniyle tehdit altında. Halihazırda dünyada 1 milyardan fazla insan, temel besin kaynaklarına kolay ve istikrarlı bir şekilde ulaşamıyor. İklim değişikliğinin ilerleyen yıllarda tarım alanları üzerinde daha da etkili olması sürpriz olmayacak. Kahve de yalnızca sık tüketilen bir içecek olarak değil, milyonlarca küçük çiftçinin geçim kaynağı olarak dünyanın en önemli ürünlerinden biri.

Brezilya soğuk hava etkisiyle bir dizi sorunla boğuşuyor

 Bugün itibarıyla küresel kahve üretiminin başlıca ülkesi Brezilya. Onu sırasıyla Kolombiya ve Endonezya takip ediyor. Meksika, Fildişi Kıyısı, Etiyopya, Uganda, Guatemala’nın yanı sıra Yemen izliyor. Fakat iklim değişikliği nedeniyle Brezilya’da bir süredir önemli sorunlar yaşanıyor. Özellikle kahve üretiminin yıldızı Brezilya’da kahve üretiminin hissedilir şekilde düşmesiyle fiyatlar son 4 yılda yüzde 100 arttı.

Toplamda 27 bin kilometrekare kahve ekim alanı bulunan ve yılda 2 milyon 595 bin ton üretim yaptığı tahmin edilen Brezilya’da soğuk havanın etkisi ile rekoltenin yüzde 20 düşeceği belirtiliyor.İsviçreli araştırmacılar, artan sıcaklıkların ve değişen yağış oranlarının gelecek 30 yıl boyunca kahve ile birlikte kaju ve avokado yetiştiriciliğini nasıl etkileyeceğini inceledi. Çalışmada, Brezilya, Endonezya, Vietnam ve Kolombiya'da kahvenin yetiştiği önemli bölgelerin 2050'ye kadar yaklaşık yüzde 50 oranında azalacağı söyleniyor.

Düşük sıcaklık senaryoları yüzde 70’lik kayıp demek

 Öte yandan, araştırmanın ortaya koyduğu en düşük sıcaklık senaryosunda Brezilya'nın kahve için en uygun bölgelerinde yüzde 76'lık bir azalma olacağına da işaret ediliyor. Kolombiya'da ise bu oranın yüzde 63'ü bulabileceği tahmin ediliyor.

Öte yandan çalışmada Arjantin, Güney Afrika, Çin ve Yeni Zelanda'da bazı bölgelerin kahve yetiştiriciliği için daha uygun hale gelebileceği de belirtiliyor. Konunun ciddiyeti yıllar öncesinden de araştırmalara konu oluyordu. Küresel ısınmayla ilişkili bölgesel iklim değişikliğinin, Kolombiya kahve üretiminin standart ölçü olan 12 milyon 132 kiloluk poşetten 2006-2010 yılları arasında 9 milyon torbaya düşmesine neden olduğunu akademik bir çalışmada iddia edilmişti. 1980 ve 2010 yılları arasında ortalama yağış yüzde 25 artarak “Coffea Arabica” çekirdeğinin özel iklim gereksinimleri bozulmuştu.

Buna karşın Kolombiya kahvesi verimi ise 2011'den 2018'e önemli ölçüde artarak 14,2 milyon torbaya yükselmişti. Kolombiya, hafif ve dengeli kahve çekirdeği üretimiyle ünlü. Kolombiya'nın yıllık ortalama kahve üretimi, bugün bakıldığında 11,5 milyon torba. Kolombiya kahve çekirdekleri, Amerika Birleşik Devletleri, Almanya, Fransa, Japonya ve İtalya'ya ihraç ediliyor.İhracattan söz etmişken büyük şirketlerin toplu alımlarına da değinmekte fayda var.

Örneğin Endonezya’da bir çiftlikten kahve alınmak istense çiftliğin 20-25 yıllığına küresel şirketlere satılmış olması sebebiyle, oradan tek bir tane kahve çekirdeği bile alınamaz. Dolayısıyla büyük kahve şirketlerinin minimum 10 yıllık bir depolaması söz konusu. Türkiye’de kahvenin işlendiği Gaziantep, Kilis, Adıyaman ve Urfa şehirlerinde depolardaki stoklar ise oldukça az. Bu nedenle de fiyatlar katlanıyor. Yemen de önemli bir kahve üreticisi. Kahve üretimindeki düşüşün nedenleri arasında, iç savaş, hava şartlarının değişmesi, üretimde kullanılan maddelerin kısıtlı olması ve ihracatçı firmaların çiftçilere verdiği fiyatın düşük kalması da gösteriliyor.

Kıtlık mı baş gösterecek, yeni tatlar mı aranacak?

Kahve bitkisi üretiminde sorun yaşayan bölgeler arasında Güney Amerika, Asya ve Afrika bulunuyor. Bu bölgelerdeki kahve bitkileri kuraklık, aşırı yağış ve haşere istilası gibi İklim değişikliği etkilerine maruz kalıyor, giderek azalıyor. Bütün bunların sonuçları, yakında kahve tüketicisini de etkiler hale gelecek. Aşırı hava koşullarının kahve üretimine zarar vermesi engellenebilir mi? Yoksa talep karşılanamadığı için yakında kahve kıtlığı mı baş gösterecek? Bazıları bu sorunlara karşı alacağımız önlemlerin yeni çevre sorunları meydana getireceğine inanırken bazıları da tek çareyi kahvenin tadını değiştirmekte buluyor

Yemen İnsan Hakları İzleme Koalisyonu, son iki yılda çocuklara yönelik 127 hak ihlalini belgelelldiğini duyurdu.Söz konusu ihlallerin yüzde 74’ü Husi milisleri tarafından gerçekleştirildi.

Yakın zamanda yayınlanan bir insan hakları raporu, Yemen'de 21 ay içinde çocuklara yönelik 127 ciddi ihlali ortaya çıkardı ve belgeledi; bunların yüzde 74'ü Husi milisleri tarafından işlendi.

Yemen İnsan Hakları İhlallerini İzleme Koalisyonu (İzleme Koalisyonu), “Yemen'in Çocukları… Devam Eden İhlaller” başlıklı raporunda, “Yemen'in 13 vilayetinde çocuklara yönelik 127 ağır ihlal vakasını araştırdığını ve bunların 157 mağdurla sonuçlandığını, Nisan 2022'den Aralık 2023'e kadar olan dönemde özellikle Husi grubundan 26 kız çocuğu da dahil."

Raporda, raporun kapsadığı dönemde çatışmanın tarafları tarafından gerçekleştirilen ihlallerin altı ağır ihlali de kapsadığı belirtildi: öldürme veya sakatlama, cinsel şiddet, adam kaçırma, askere alma, okullara saldırı ve yardımın engellenmesi.

İzleme Koalisyonu 66 çocuğun; Bu ihlaller sonucunda 22'si kız çocuğu öldürüldü veya yaralandı; 20'si öldürüldü, 46'sı yaralandı, ayrıca 53 çocuğun silah altına alınması ve 7 tecavüz vakası yaşandı. Bunlardan ikisi kız, ikisi kız olmak üzere 31 kaçırma olayı yaşandı. Okullara yönelik saldırılarda ise 20 bin 764 çocuğun zarar gördüğü 45 vaka belgelendi. 11.830 kız çocuğunun da aralarında bulunduğu 4 insani yardıma erişim reddi vakası doğrulandı ve bunun sonucunda 5.997 kişi etkilendi; Bunların arasında 2.627 kız çocuk var.

Rapor döneminde çocuklara karşı ciddi ihlaller gerçekleştirerek çatışmanın tarafları arasında Husi grubu 116 mağdurla (yüzde 74) ilk sırada yer alırken bunu 16 kurbanla Güney Geçiş Konseyi ve Müşterek Güçler takip ediyor. Bunları faili mechuller 14 mağdur, 11 mağdurun ise tanınmış hükümet sorumlu tutuluyor.

Raporda, okullara yönelik saldırılar ve insani yardıma erişimin engellenmesiyle ilgili ihlallerin yalnızca Husi grubu tarafından, kontrolü altındaki iki valilik olan El Mahvit ve Amran'da işlendiği, ilkinde 24 bin 501, ilkinde 2 bin 260 çocuğun etkilendiği açıklandı.

Raporda, Nisan 2022 başında ateşkes ilanından Aralık 2023'te çatışmayı sona erdirecek ilkeler anlaşmasının imzalanacağının duyurulduğu döneme kadar geçen altı ağır ihlalin, tarafların uyumsuzluğunu ortaya çıkardığı belirtildi

Gözlemlenenlerin, "çocukların maruz kaldığı ihlallerin şiddet ve çirkinliğini kapsamlı bir şekilde yansıtmadığını, yalnızca izleme ekibinin kısa sürede belgeleyebildiği vakaları incelediğini" belirtti.

Raporda, tüm mağdurların adalete kavuşamadığı, ulusal adalet ve hesap verme mekanizmalarının yetersizliği ve bölünmüşlüğünün, çatışmanın taraflarını çocuklara yönelik daha fazla saldırı gerçekleştirmeye teşvik ettiği vurgulandı.

Umman Sultanlığı’ndan Yemen’e kaçırılmaya çalışılan insansız hava araçları (İHA) sinyal bozucu cihazların ele geçirildiği bildirildi.

Yemen Gümrük İdaresi, Umman Sultanlığı'ndan ülkenin doğusundaki Şehn sınır kapısından Yemen'e kaçırılmaya çalışılan insansız hava araçlarına yönelik sinyal bozucu cihazların ele geçirildiğini duyurdu.

Gümrük idaresi , Facebook sayfasından yaptığı kısa açıklamada, "Bugün kargo gümrük çalışanları, Çin yapımı dokuz drone sinyal bozma cihazını ele geçirdi." dedi.

Açıklamada, "Bu, nakliye gümrüklerinde ele geçirilen ve kanunlara göre ithalatı yasak olan bu tür stratejik malların, kaynak makinesi kutuları içinde profesyonelce saklanarak ikinci kez ele geçirilmeye çalışıldı" ifadesine yer verildi.

İçişleri Bakanlığı basınında yer alan haberlere göre, geçen ekim ayında liman çalışanları, içinde drone sinyal bozucu cihazlar ve ekipmanlarının bulunduğu 20 kutu taşıyan bir nakliye kamyonuna el koymuştu. Kamyon şoförü de kaçıp birkaç gün ortadan kaybolmasının ardından tutuklandı.

Birleşmiş Milletler uzmanlarının raporlarına göre,  Yemen Umman Sultanlığı ile olan sınırı ve kara limanları, Umman Denizi ve Umman Denizi boyunca uzanan deniz hattının yanı sıra İran'ın Husi milislerine silah ve teçhizatı kaçırmak için kullandığı önemli koridorlardan.

İngiliz dergisi The Economist, Yemen’deki İran destekli Husilerin Kızıldeniz’de gemilere yönelik saldırılarını “Husiler İsrail’i kuşatmıyor ama kendi fakir ülkelerini kuşatıyor” değerlendirmesiyle okuyucularına verdi.

Kasım ayının ortasından bu yana Husiler, Kızıldeniz'de ya füzele ve insansız hava araçları ateşleyerek ya da onları kaçırmaya çalışarak çok sayıda  gemiye saldırdı.

İran destekli hareket, İsrail ile bağlantısı olan gemileri hedef aldığını iddia ediyor. Ancak saldırıları giderek daha gelişigüzel görünüyor; Aralık ayında Malezya'dan İtalya'ya bitkisel yağ taşıyan, içinde Hintli bir mürettebatın bulunduğu Norveç bayraklı bir tankere düzenlenen füze saldırdı.

Husilerin bu saldırısına karşılık birçok şirket bölgeden uzak durmaya karar verdi. 15 Aralık'tan bu yana, en büyük beş denizcilik şirketinden dördü (CMA CGM, Hapag-Lloyd, Maersk ve MSC) Kızıldeniz'den  geçmeyi bıraktı. 18 Aralık'ta İngiliz petrol ve gaz devi BP, tankerlerinin bu rotadan kaçınacağını söyledi. Dolayısıyla gemilerin sigorta maliyetleri arttı.

Deniz taşımacılığında uzman 16 uluslararası şirket, bölgedeki ticari gemilere yönelik saldırıların artması üzerine Kızıldeniz'den geçen tüm konteyner taşımalarının durdurulduğunu duyurdu.

İngiliz The Economist dergisi raporunda, deniz ticaretinin yaklaşık yüzde 10'unun dar bir bölge olan Bab el-Mendeb'den geçtiği için Husi saldırılarının sadece küresel ekonomi değil, Yemen ekonomisi üzerinde de ciddi sonuçlar doğuracağını belirtiyor.

ABD'li yetkililer Çin'in diplomatik rol oynamasını istediklerini söylüyor. Bunun İran'ı Husileri dizginlemeye sevk edeceğini umuyorlar. Çin, İran petrolünün en büyük alıcısı olup günde yaklaşık 1,5 milyon varil (toplam üretiminin neredeyse yarısı) alıyor ve bu da ona Tahran'da nüfuz sağlıyor. Avrupa ile ticaret yapabilmek için Kızıldeniz'den güvenli geçişe ihtiyacı var.

ABD Donanması liderliğindeki çok uluslu bir görev gücü, Husileri caydırmak için halihazırda Yemen kıyılarında faaliyet gösteriyor. Son haftalarda ABD, İngiliz ve Fransız savaş gemileri Husilerin insansız hava araçlarını ve füzelerini ele geçirdi.

Husiler, gemilere yönelik saldırılarının Suudi Arabistan ile görüşmelerde kendilerine daha fazla avantaj sağlayacağını ve Filistinliler adına savaşmanın Yemen'deki popülerliklerini artıracağını umuyor.

The Economist, gıda ihtiyacının yüzde 80'inden fazlasını ithal eden Yemen'de sonuçların çok daha kötü olabileceğin belirtiyor. Bunun büyük kısmı Kızıldeniz'deki ana liman olan Hudeyde’den geliyor. Gemiler artık oradan geçmekten kaçınacak veya yüksek sigorta masraflarını yansıtmak için daha yüksek oranlar talep edecek.

Yemenli bir işadamı İngiliz dergisine, Husilerin saldırılarına başlamasından bu yana nakliye oranlarının yüzde 50'den fazla arttığını söyledi.

Bu, çoğu insanın halihazırda gıda almaya gücü yetmediği bir ülkede gıda fiyatlarının daha yüksek olması anlamına geliyor. Yemen'in temel gıda sepetinin fiyatı son beş yılda dört kat arttı. Yemenlilerin yaklaşık üçte ikisi hayatta kalabilmek için yardıma muhtaç.

Kaynak: BBC 

Bader okuldan eve dönerken düşen bir bomba nedeniyle sağ bacağının dizden aşağısını kaybetmiş

Eğer acının bir adresi olsaydı, bu Yemen'deki isyancı Husi savaşçıları ile dağların arasına sıkışmış Taiz kentinin al-Raşid Caddesi olabilirdi.

Derme çatma evlerin dizili olduğu bu dar cadde üzerinde yaşayan çocuklar dünyanın unutmaya yüz tuttuğu bir çatışmadan kaçamıyor.

Siyah saçlı narin bir çocuk koltuk değnekleriyle çukurların etrafında seke seke bize yol gösteriyor.

Bader al-Harbi yedi yaşında. Yemen iç savaşından iki yaş küçük.

Bader evinin arka bahçesindeki taşların üzerinde oturuyor. Kesik bacağı bir yanda, diğer ayağında ayakkabı yok.

Ağabeyi Haşim hemen yanında duruyor, kardeşinin travması ve sessizliğini paylaşıyor.

Haşim'in de sağ ayağı ezilmiş ve bir parmağı eksik. Elleri sürekli yaralarını ovuşturmak istermişçesine hareket halinde.

İki kardeş geçen yıl Ekim ayındaki bir Husi bombardımanı sırasında okuldan eve gelirlerken vurulmuşlar.

Babaları al-Harbi Nasser al-Majnahi o günden beri çocukların okula gitmediklerini söylüyor.

Baba al-Manjahi "Her şey tamamen değişti" diyor:

"Artık dışarıda diğer çocuklarla oynamıyorlar. Sakatlandılar. Korku içindeler ve psikolojik sorunları var."

Sesi çok daha küçük bir çocuğunmuşçasına yumuşak çıkan dokuz yaşındaki Haşim tekrar okula gitmek istediğini söylüyor.

"Çalışmak ve öğrenmek istiyorum" diyor.

Bader'e de okula dönmek isteyip istemediğini soruyorum.

"Evet" diyor: "Ama bacağım yok. Nasıl gideceğim ki?"

Babaları bir sonraki dönem için çocukları okula kaydettirmediğini çünkü ulaşıma verecek parası olmadığını söylüyor. Ailesini daha güvenli bir yere götürme imkânı da yok:

"Korkuyoruz ama başka bir yerde yaşamamız mümkün değil, çünkü kira daha yüksek olacaktır. Yani ölsek de kalsak da burada olmaya mecburuz."

Yemen'de iç savaş 2014 yılında başlamış, kısa süre sonra bölge güçlerinin birbirine muhalif kesimleri desteklemesiyle tırmanmıştı.

Sünni Suudi Arabistan Yemen'in uluslararası toplum tarafından tanınan hükümetini desteklerken Şii İran, "Ensar Allah" olarak da bilinen Husi isyancılarına destek veriyor.

Eylül 2014'te Husi isyancılar Yemen'in başkenti Sana'da kontrolü ellerine geçirdi ve hükümet güçlerini dışarı sürdü.

Mart 2015'te Suudi Arabistan öncülüğündeki ve İngiltere ile ABD'nin de desteklediği koalisyon Yemen'deki iç savaşa müdahil oldu.

Suudiler hükümet güçlerini kısa sürede yeniden iktidara taşıyacak kısa süreli bir operasyon vadetmişlerdi. Ancak sonuç öyle olmadı.

Suudilerin ilk müdahalesinden sekiz yıl ve binlerce hava saldırısı sonra, Husi isyancılar halen başkent Sana'nın kontrolünü ellerinde tutuyor.

Suudiler artık kolay bir çıkış yolu arıyor. En azından askeri açıdan.

Taiz cephesinde ise Bader ve Haşim her gece çatışma sesleriyle uyuyor, her sabah çatışma sesleriyle uyanıyor.

"Patlamalar duyuyorum" diyor Bader:

"Sonra keskin nişancılar da var. Mahalledeki her şeye ateş açıyorlar. Hemen yanımda bir patlama olabilir gibi hissediyorum ya da evimi havaya uçurabilirler."

Birkaç adım ötedeki komşu eve geçiyoruz. Burada da yine paramparça edilmiş bir çocukluk öyküsü var.

Amir kapının eşiğinde bizi karşılıyor. Sarı bir tişört giymiş, sessiz ve hüzünlü üç yaşında bir çocuk.

Sağ bacağının yerinde metal bir protez var. Babası Şerif al-Amri ayağa kalkması için ona yardım ediyor, sık sık eğilip oğlunu alnından öpüyor.

Babası Amir'in bacağını kaybettiği patlamanın "her anını hatırladığını" söylüyor

Amir de Bader ve Haşim'le aynı gün sakat kalmış. İki bombalı saldırı arasında yalnızca birkaç saat var.

Yolun karşısında bir akrabalarının evindelerken meydana gelen patlamada amcası ve altı yaşındaki kuzeni hayatlarını kaybetmiş.

Amir hayatta kalmış ama yaraları hafızasında taptaze.

Şerif oğlunun acılarını kelimelere dökerken Amir öğle sıcağında babasının kucağında uyukluyor:

"Patlamanın olduğu andan hastaneye getirilmesine kadar her anı hatırlıyor. 'Amcama şöyle oldu, kuzenime böyle oldu.'

"Dumanlardan bahsediyor, kanların nasıl aktığını gördüğünü söylüyor. Etrafta oyun oynayan çocuklar görünce çok üzülüyor. 'Benim bacağım yok ki' diyor."

Bu cadde üzerindeki her evde bir ölçü korku hissediliyor. Munir'in evine ise biraz daha büyük pay düşmüş.

Dört çocuk babası Munir beni aile evindeki bir koridordan geçiriyor. Burası ateş hattının ortası. Husi isyancılar komşuları kadar yakın, 20-30 metre uzaklıkta.

Munir "Önümüzde bir keskin nişancı var" diyor. Oturma odasının penceresi önünde eğilerek "Camı açsam onu görürüm şimdi. Dışarı bahçeye çıkarsanız da üzerinize ateş açar" diye konuşuyor:

"Burada Taiz'de korku içinde yaşıyoruz. İnsanlar ne zaman bir füze ya da bir keskin nişancı tarafından vurulacaklarını bilmiyorlar. İnşallah barış gelir de Yemen de eski güzel günlerine geri döner."

Koridorda en büyük oğlu Muhammed'le tanışıyoruz. Tekerlekli sandalyede, 14 yaşında, hareketli bir çocuk.

Okulu bombalandığında diğer öğrenciler kaçarken kendisini geride bırakmışlar. Evi bombalanırsa ailesi onu kurtarmaya çalışırken yaralanır diye korkuyor.

Taiz üç bin günü aşkın süredir kuşatma altında. Hükümet ve isyancı Husi güçlerinin çatışma ortamından çocuklar da muaf değil.

Genç bir doktor 2015'ten bu yana Husi bombardımanları, mayınlar ya da patlamamış mühimmat nedeniyle sakatlanan 100'den fazla çocuğu tedavi ettiğini söylüyor.

Taiz'de yaralanan ya da öldürülen çocukların çoğu Husi isyancıların kurşun ya da bombalarının hedefi olmuş.

Bir bölümü savaşın ilk yıllarında Suudiler öncülüğündeki koalisyonun hava saldırılarında hayatlarını kaybetmiş ya da hükümet güçlerince öldürülmüş.

Yemen savaşının tüm taraflarının elinde kan var.

Birleşmiş Milletler'in geçen yıl vardığı ateşkes altı ay yürürlükte kalmıştı. O günden bu yana çatışmalar daha düşük yoğunlukta. Yani artık topyekûn bir savaş yok ama barış da yok.

Suudi Arabistan ve İran el sıkıştılar, ilişkilerini düzelttiler. Suudiler ve Husiler arasında da görüşmeler yapılıyor. Ancak kaynaklarımız bu görüşmelerin sekteye uğradığını söylüyor. Yemen'de çatışan taraflar arasında ise bir müzakere ortamı bulunmuyor.

Ülke giderek paramparça olmuş, yeniden bir araya getirilmesi mümkün olmayan bir yapboza benziyor.

Birleşik Arap Emirlikleri'nin desteklediği bir ayrılıkçı hareket Güney Yemen'in 1967-1990 döneminde olduğu gibi yeniden bağımsızlığını istiyor.

Darmadağın olmuş bir ülkede açılan bir diğer yarık da bu.

harita

Yemen'e çatışmaların şiddetlendiği Mart 2015'ten bu yana yedi kez geldim. Uluslararası toplum barış için atılan adımlardan bahsederken burada yılgınlık ve umutsuzluk hâkim.

Birçok kişi Yemen'in ayakta kalabileceğinden şüpheli. Birçok başkası Husilerin barışa yanaşmayacağını düşünüyor.

Adını gizlemek isteyen 20'li yaşlarındaki bir Yemenli "İktidarın Allah'ın kendilerine verdiği bir hak olduğunu iddia ediyorlar. Peygamberin dedeleri olduğunu öne sürüyorlar. Silahlarını bırakıp da demokrasi ve seçim ortamına döneceklerini hiç sanmıyorum" diyor.

Yemen'in güneybatısındaki iç mülteciler için kurulmuş kampların yöneticisi Cemal Mahmud al-Masrahi de Husilerin barışa razı olacağını düşünen "uluslararası toplumun hayal gördüğünü" söylüyor.

Yemen'in 32 milyonluk nüfusunun büyük bölümünün yaşadığı ve Husilerin kontrolündeki ülkenin kuzeyinde de halkın nabzını ölçmek istiyorduk.

Ancak Yemen'e gelmemizden sonra Husiler kuzeye geçiş iznimizi askıya aldı.

Sana'daki insan hakları savunucuları ülkenin defakto yöneticileri haline gelen Husilerin giderek daha baskıcı olduklarını savunuyor.

Biz al-Raşid Caddesi'nden ayrılırken Bader kapının önüne çıkıyor, aaa caddenin kenarında bir başına oturuyor.

Babası Amir'i bisikletin üst borusuna oturtmuş, "Korkma yavrum" diyor, "Yanındayım."

Oğluna "Sana ne alayım?" diye soruyor.

"Bana silah al" diyor Amir bebek sesiyle tezat oluşturan sert kelimelerle:

"O zaman silahıma mermiler koyar ve bacağımı benden alanlara ateş edebilirim."

Yemenli çocukları açlık da tehdit ediyor

Motosikletin üzerinde, aşırı sıcakta, kargacık burgacık yollarda zorlu bir üç saatlik yolculuk. Ama Rajah Muhammed'in hasta oğlu Awam'ı Taiz'deki özel bir çocuk hastanesine getirmesi için başka yol yok.

Kızıl Deniz kıyısındaki Mocha'daki evlerinden Taiz'e yolculuklarının masrafını kazanmak için 10 gün çalışmış. Yolculuk 20 bin Yemen riyali tutuyor, yani yaklaşık 14 dolar.

Awam Yemen'deki hastaneye getirildiğinde sağlık görevlileri hemen boyunu, ağırlığını ölçmek istemiş. Ancak Awam'ın ne kadar aç kaldığını anlamak için bunlara zaten gerek yokmuş. Bir deri bir kemik kalmış kolları, şişmiş midesi zaten hikâyeyi anlatıyormuş.

Beş çocuk babası Rajah bir yılı aşkın süredir oğlunun hayatını kurtarmaya çalışıyor.

Rajah Mohammed oğlunu hastaneye getirmek için üç saat yolculuk yapıyor

Awam'ın yatağının başucunda bir yandan bir karton parçasını sallayarak oğlunu serinletmeye çalışırken "Hep ateşi var" diyor:

"Mocha'daki bütün hastanelere gittik. Awam'ı buraya getirmemizi söylediler. Çocuklarımı doyuramıyorum. Bazen sadece ekmek yiyor, çay içiyoruz. Bazen bir ay ağzımıza başka lokma girmiyor."

Açlık Yemen'in başlıca sorunlarından biri ama hayatları yok eden, fiyatları tırmandıran, dört milyondan fazla kişinin evsiz kalmasına yol açan ve ülkedeki sağlık merkezlerinin yarısının kapanmasına yol açan çatışmalar durumu daha da vahim hale getirmiş.

Rajah savaş nedeniyle evsiz kalan milyonlarca insandan biri. "Altı yedi kere evimizi kaybettik. Mayınlardan korktuğumuz için her defasında yeni bir yere taşınmamız gerekti" diyor.

Açlık Yemen'deki birçok çocuk gibi Rajah'ın oğlunu da doğumundan beri tehdit ediyor.

BM verilerine göre Yemen'de beş yaşın altındaki yaklaşık 500 bin çocuk akut yetersiz beslenmeden muzdarip ve hayatta kalmaya çalışıyor.

Ancak Awam'ın bir sorunu daha var. Yapılan testler lösemi olabileceğine işaret ediyor. Bu uzun bir tedavi sürecine ihtiyacı olacak demek.

Rajah için oğlunu hastanede tutmaya çalışmak evdeki diğer çocuklarını aç bırakmak anlamına geliyor.

Bu yüzden Awam'ı ertesi gün Mocha'ya geri götürüyor ve doktorlara yeterli parayı toplayınca geri geleceklerini söylüyor.

Biz de Rajah'ın oğluyla kat ettiği yoldan geçerek buraya geliyoruz. Tabii bizim altımızda rahat bir dört çekerli araç var.

Yerel bir sağlık kliniğine giriyoruz. Kara çarşaf içindeki yüzleri peçeyle örtülü anneler kucaklarında hasta çocuklarını tutuyor. Havada annelerin yakarışları, bebeklerin çığlıkları asılı duruyor.

Üç odalı klinik çoğu gün kapalı. Ancak yerel yetkililer biz bölgede olduğumuz için bugün kliniği açmaya karar veriyorlar.

Anneler bizi yabancı doktorlar zannederek üzerimize çullanıyor, çocuklarına yardım etmemiz için bize yalvarıyorlar.

Yerel bir doktor yanımıza geliyor ama klinikteki sağlık görevlilerinin grevde olduklarını ve hasta tedavi etmeyeceklerini söylüyor.

Dr. Ali bin Ali Doberah "Onlar için yapabileceğimiz bir şey yok" diyor:

"Dört aydır bize tek kuruş ödeme yapılmadı. Bazılarımız çocuklarımızı besleyemez olduk ve para kazanacağımız bir iş aramaya başlayacağız."

Klinik geçmişte maaşların bir bölümünü karşılayan yabancı yardım kuruluşlarından artık destek almıyor.

Mocha'da ve Yemen'in batı kıyısındaki diğer bölgelerde en az dokuz sağlık merkezi bütçe olmadığı için kapanmak zorunda kalmış.

Ülke genelinde yardım kuruluşları bir bir geri çekiliyor. BM Gıda Programı büyük kesintiler yapmış durumda ve para akışı olmazsa Eylül ortası itibarıyla 3 ila 5 milyon kişiye gıda yardımı yapmaya son vermek zorunda kalacağını söylüyor.

Yabancı bağışçılar isteksiz davranırken Yemenli çocuklar hayatta kalma savaşı veriyor.

Kalabalığın ortasında 11 aylık Safa'yı görüyoruz. Kolları ve bacakları bir deri bir kemik kalmış, yüzü acı içinde. Bir böbreğinde de sorunlar olan bu bebek göz göre göre ölüme gidiyor.

Annesi Ümmü Ahmed "Babası balıkçı, sefere gittiğinde bazen Safa'ya verecek yemeğimiz olmuyor. Babasının eve dönüp de bize yemek almasını bekliyoruz" diyor.

Ümmü Ahmed'in hikâyesi de Yemen'in acı ve kanla yazılmış savaş dolu yıllarının bir özeti gibi.

Yedi kez evini değiştirmek zorunda kaldığını, kayınbiraderinin bir hava saldırısında öldüğünü, yeğeninin mayına basarak paramparça olduğunu anlatıyor.

Dokuz çocuğundan dördü böbrek sorunları ya da yetersiz beslenme sonucunda hayatlarını kaybetmiş. Şimdi beşinci çocuğu da açlığın pençesinde.

"Sefere çıktığımda 15-20 gün denizde kalıyorum ve ne bulursam avlıyorum. Ama son üç aydır işler çok kesat. Bazen kazandığımız para ancak seferin maliyetini karşılıyor."

Safa'nın günleri artık sayılı olabilir. Ailesiyle birlikte onu daha iyi bir kliniğe götürüyoruz. Hemen girişi yapılıyor. Ama doktorlar Safa'nın Aden'de özel bir tedavi görmesi gerektiğini söylüyor. Aden beş saat mesafede, Safa'nın ailesinin bu seyahati karşılayacak durumu yok.

Birkaç gün sonra ailesinin Safa'yı evlerine geri götürdüğünü öğreniyoruz.

Savaş, açlık, yoksulluk burada iç içe geçmiş durumda. Yemen'in çocukları bu belaların birinden kurtulsa diğerinin pençesine düşüyor.

Bir de uluslarası toplumun aldırmazlığı da onlar için bir risk.

Ukrayna savaşının dehşeti birçok Batılı ülkenin halkına uzaktaki bir Arap yarımadasında çekilen acılardan daha çok dokunuyor.

Birçok Yemenli dünyanın kendilerinden kolayca yüz çevirmesinden hiç olmadığı kadar çok korkuyor.

Taiz'in yaralı çocukları Bader, Haşim ve Amir'i, Mocha'nın açlıktan ölmek üzere olan bebekleri Awam ve Safa'yı kim koruyacak?

Yemen’de savaş sebebiyle okulların yüzde 50’si kullanılmaz hale gelmesinin ardından çadır derslikler kuruldu. Öğrenciler çadırlarda ders işliyor.

Savaş ve çatışmalar sebebiyle eğitim sisteminin büyük darbe aldığı Yemen’de milyonlarca öğrenci okula gidemiyor. Okulların yarısından fazlasının hasar aldığı veya başka amaçlarla kullanılması sebebiyle eğitimlerini devam etmek isteyen öğretmen ve öğrenciler kendi çabaları ile kurdukları derme çatma çadırlarda eğitim yapıyor.

Hacce kentinde öğrenci ve öğretmen, öğrenci velilerinin de yardımıyla, hükümet güçleri ile Husiler arasında çıkan çatışmalarda yıkılan eski okullarına 7 kilometre uzaklıktaki köyde çadır, odun ve samanlarla 11 derslik inşa etti.

Öğrenciler kurulan dersliklerde eğitimlerine devam etmenin sevincini yaşıyor.

Yemen’de savaş ve çatışmalar sekizinci yılını doldururken, ülkede ekonomik kayıpların 90 milyar  doları aştığı bildirildi.

 Yayınlanan çok sayıda yerel ve uluslararası ekonomik rapor, Yemen'i sekiz yıldır harap eden ve ülkenin alt yapısını çökerten, gıda sıkıntısı ve diğer yaşam araçlarını yok eden savaşın milyarlarca dolar kayıplara yol açtığı kaydedildi.

Söz konusu raporlar dünyanın en derin insani krizinin yaşandığı ülkenin  geleceğine dair kasvetli bir tablo çiziyor.

Yoksulluk, işsizlik, kronik ekonomik belalar ve ciddi zorluklarla boğuşan Yemen'de süregelen askeri ve siyasi çatışmalar, ülke nüfusunun büyük bir çoğunluğunu uçurumun eşiğine getiren savaş ülkedeki yaraların derinleştirmesine neden oldu.

Yemen hükümeti ile Husiler arasında BM Yemen Özel  Temsilcisi’nin girişimleri ile ateşkesin uzatılması yönündeki tüm girişimler sonuçsuz kalması ülkeyi yeniden çatışma atmosferine sürüklemesinden endişe ediliyor.

Ekonomi uzmanı Yasin el Kadi, ekonominin son dönemlerde Yemen'deki savaşan taraflar için ana silah olduğunu ve muhalifleri hedef almak için kullanılan intikam aracı olduğuna dikkat çekiyor.

 Hükümetin ekonomik raporları, Yemen ekonomisinin neredeyse tamamen felç olması ve kamudaki ekonomik faaliyetlerin büyük bir bölümünün durdurulması ve potansiyel yerli üretiminin yaklaşık üçte ikisini kaybetmesi sonucunda 90 milyar dolardan fazla zarara uğradığını gösteriyor.

2015'ten beri devam eden çatışma, yaygın şiddet, güvensizlik, çatışmalar, gevşek devlet kontrolü ve kamu kurumlarının bozulması, Yemen ekonomisindeki gerilemeyi körüklüyor ve yıllık gayri safi yurtiçi hasıla 2021'de 2 düşerek salgın öncesi seviyesinin neredeyse yarısına geriledi.

İran destekli Husilerin darbesi sonucu iç savaşa sürüklenen Yemen tüm uluslararası çabalara rağmen ateşkes sağlanamazken, ülke bir yeni yıla daha savaş ve çatışmaların gölgesinde giriyor.

Merkezi hükümete karşı ayaklanan ve Mart 2015 yılında başkent Sana’yı ele geçiren İran destekli Husiler ile Yemen ordusu arasında 7 yılı aşkın çatışmalar sürüyor.

Birleşmiş Milletler başta olmak üzere tüm uluslararası girişimlere ve Stockholm Anması’na rağmen ateşkesin sağlanmadığı Yemen’de ekonomi başta olmak üzere eğitim , sağlık gibi birçok sektör çökme aşamasına geldi.

Çatışmaların yoğunlaştığı bölgelerden 4 milyonu aşkın kişinin evlerinden edildiği ülkede özellikle çocuklar beslenme yetersizliği sebebiyle yaşamını yitiriyor. Dünya Sağlık Örgütü verilerine göre ülkede yüzbinlerce çocuk yetersiz beslenme sebebiyle ölüm riski ile karşı karşıya.

Stratejik Marib kenti başta olmak üzere, Hudeyde ve Taiz kentlerinde Husilerin evlerinden edilen sivillerin kamplarına yönelik gerçekleştirdiği drone ve balistik füze saldırılarında çok sayıda sivil yaşamını yitirdi.

Suudi Arabistan tarafından öncülük edilen Arap Koalisyonu tarafından gerçekleştirile hava operasyonlarında yüzlerce Husi milisi ölmesine ve ağır kayıplar vermesine rağmen Husiler petrol ve doğalgaz zengini stratejik Marib kentini ele geçirmek için saldırılarını yoğunlaştırıyor.

Yemenliler bir yandan savaş diğer yandan ise yerel para  birimi riyalin hızla değer kaybetmesi sebebiyle artan fiyatlardan şikayet ediyor. Ülkenin farlı bölgelerinde zaman zaman yapılan gösterilerde halk, artan fiyatları protesto ediyor.

Yemenliler bir yeni yıla daha savaş ve çatışmaların gölgesinde girerken, ateşkese yönelik herhangi bir umut ışığı görünmüyor.  

Uluslararası Sınır Tanımayan Doktorlar Örgü (MSF), bu yılın ilk yarısında, Yemen'deki çeşitli illerde yetersiz beslenmeden muzdarip binlerce hasta çocuğun tedavi edildiğini duyurdu.

Örgüt, Twitter hesabından yaptığı açıklamada "MSF, bu yılın ilk yarısında Yemen'de 3 bin 269 yetersiz beslenen çocuğu tedavi etti" denildi.

Ağustos ayının sonlarında, UNICEF Genel Direktörü Henrietta Fore, 2,3 milyon Yemenli çocuğun akut yetersiz beslenmeden muzdarip olduğunu ve beş yaşın altındaki yaklaşık 400 bin çocuğun şiddetli akut yetersiz beslenmeden muzdarip olduğunu ve ölüm riski altında olduğunu açıklamıştı.

Bu rakamlar, ülkedeki sağlık sisteminin çökmesi ve uluslararası yardım eksikliğiyle birlikte Husi milislerinin başlattığı savaş sonucunda Yemen'deki çocukların trajik durumunu ortaya koyuyor.

Öte yandan BM yüzbinlerce Yemenli çocuğun yetersiz beslenme sebebiyle sağlık sorunları yaşadığını açıklamış uluslararası kamuoyuna acil müdahale çağrısında bulunmuştu.

Dünyanın en büyük kahve üreticisi olan Brezilya'da iklim krizinin yol açtığı kuraklık ve don nedeniyle kahve bitkisinin zarar görmesi fiyatı son 7 yılın en yüksek seviyesine yükseltti. Dünya genelini etkilemesi beklenen kahve krizi sebebiyle stoklar yapılmaya başlandı.

İklim krizinin etkisiyle üretimi azalan ve pandemide tedariki zorlaşan kahvenin fiyatı her geçen gün artıyor.

New York Ticaret Borsası'nda yapılan işlemlerde Arabica kahve vadeli işlemlerinin fiyatları yaklaşık 7 yılın en yüksek seviyesine yükseldi.

Fiyat artışında ekinlere büyük zarar veren zorlu hava koşullarının yanı sıra  nakliye trafiğinin aksamasının da etkili olduğu belirtiliyor. Dünyanın en büyük kahve ihracatçısı olan Brezilya'daki kahve tarlaları, onlarca yılın en kötü hava koşullarından etkilendi ve bu da mahsullerde önemli hasara yol açtı ve bu hasarında gelecek yıllarda üretimi etkileyebileceği ifade ediliyor.

Dünyanın en büyük Arabica hafif kahve ihracatçısı olan Kolombiya'daki kahve çiftçileri, mahsullerini tedarik etmek için sözleşmeleri yerine getirmeyi reddediyor. Teslim edilmeyecek miktarların bir ve dünyanın tedarik zincirine yeni bir kaos eklemesi bekleniyor.

En iyi kahvenin fiyatı geçen yıl neredeyse iki katına çıktı ve kahvenin fiyatı New York Menkul Kıymetler Borsası'nda Aralık ayı teslimi için %4,4 artarak pound başına 1,315,2 dolara, Ekim 2014'ten bu yana en yüksek seviyesine ulaştı.

Türkiye’de ise fiyatlar ikiye katlanarak bir ton kahvenin fiyatı geçen sene 30 bin lirayken bu sene 60 bin liraya yükseldi. 1 kilogram kahve ağustos ayında 60 lirayken şu an 90 lira oldu.

100 gramlık paketlerde satılan Türk kahvesi ise son bir yıl içinde 6 liradan 10 liraya yükseldi. Fiyatlar böyleyken 2022-2023 yılları arasında kahve krizi öngörülüyor.